Het naaktdagboek van S.

Hiermee eindigt het naaktdagboek van S.

E-mail van S. :" Sorry, maar ik denk dat ik niet meer ga poseren. Je zal wel begrijpen waarom. Na wat er gebeurd is, zie ik mij dat niet meer te doen. 'k Hoop dat alles verder goed gaat en dat je (eindelijk) succes hebt."

Een pakje met de post ontvangen is altijd leuk, behalve als je na het verwijderen van de wikkel ontdekt dat het iets van jezelf is dat wordt teruggestuurd… S. bezorgde mij op deze wijze het boek waarin ik haar tekeningen verzamel, aangevuld met wat ongetwijfeld haar laatste bijdrage is. Een driftig neergepend schrijven, met woorden die allens verder uit mekaar staan en hier en daar compleet onleesbaar zijn geworden. Dat alles afgerond met een signatuur die zowat de helft van een bladzijde beslaat: "Waarom, waarom, waarom? Ik ben niet echt kwaad, ook niet echt triest.. ben wel één en al ongeloof. Ik voel me beetgenomen, er ingeluisd, aangetast in het weinige vertrouwen dat ik nog had. Ik stel me vragen: was ik slechts een personage in een plot? Een ideale rol in een opgezet spel? Of moet ik het allemaal zo negatief niet zien? Ik zou het willen weten, de rest hoeft voor mij niet meer… Alhoewel, vermoedelijk zou ik ook jouw antwoord niet meer geloven……………." Dat is het eerste stuk, daarop volgt een grote pijl en gaat ze verder: "Vier weken later, de 'kwaadheid', de vragen, het is allemaal weg… Het doet er niet meer toe. Ik laat mij niet (onleesbaar). Dat allemaal in mij (onleesbaar). Dus weg er mee. Geen woorden meer… geen (onleesbaar)…. Geen debatten waar ik zelf een hekel aan heb. Gewoon (onleesbaar) positief of negatief… DE (onleesbaar) KOMT TERUG! 't was leuk, 't was moeilijk, 't was leerrijk, t was (onleesbaar), 't was mooi……… Enfin…… Je te donne un peu de moi et c'est rien…. ET C'EST TOUT."

Van geuren gesproken (zie "De aanschouw", hoofdstuk 53), als er een zintuig is waar S. een uitgesproken gevoeligheid vertoont, is het wel de reukzin. Als je bij haar thuis komt, staan minstens twee geurkaarsen hun geparfumeerde dampen te verspreiden. S. let daarbij zorgvuldig op de combinaties en de plaatsen waar ze de verschillende geuren verspreidt: een kruidige mix in de keuken, een mengeling van houtsoorten (die harmonieert met de kruiden) voor de living… bij S. komen is altijd een lust voor de neus! Je zou denken dat ze zichzelf ook rijkelijk besprenkelt met allerlei parfums, maar niets is minder waar: S. wil ruiken, niét geroken worden. Dat het regelmatig naar de riool riekt in de gangen van het flatgebouw waar ze woont, is voldoende om haar tot verhuizen aan te sporen.

Jaloezie is een slechte gewoonte die ik heb afgeleerd. Het past de aanschouwer niet om zich voortdurend te ergeren aan het moeten ontberen van kwantiteit of kwaliteit: wie toekijkt moet op voorhand doordrongen zijn van het besef dat er steeds een afstand zal zijn, en afstand is verlangen, een verlangen dat tevreden stemt, en mild. Het enige wat bij mij nog steekt, maar dan ook redelijk fel steekt, is het gemis aan intellectuele legitimatie. Als ik het zo mag omschrijven. Intellectueel gelegitimeerd zijn diegenen die zich doorheen een protocol van studies hebben gewerkt (= college lopen, synthetiseren, studeren, slagen in de examens,..) en daarvoor na verloop van tijd de zogenaamde "maatschappelijke sanctie" mogen ontvangen, een nogal misleidende (want negatief klinkende) omschrijving voor een "diploma". Daarmee kan men zich voor de rest van zijn leven als academicus legitimeren. Het schrijnende tegendeel van zo'n legitime academicus is de autodidact. De autodidact is iemand die misschien dezelfde boeken heeft gelezen en bestudeerd, en misschien zelfs méér, maar die nooit het studieprotocol heeft (willen, kunnen, mogen) doorlopen. Hij is gedoemd tot een levenslang gevoel van tekortkoming, want niemand neemt zijn inspanningen au serieux. Vaak is zijn kennis van de feiten weinig gestructureerd, zijn inzicht niet altijd correct (want niet bijgestuurd door enige vorm van feedback) en meestal onvolledig. Net zoals een encyclopedie of een puzzel waarin een deel , waardeloos voor verder gebruik. De kennis van de autodidact draait om zichzelf, mag niet verspreid worden onder de noemer "deskundig", want men noemt het al snel "charlatanerie", quatsch: "hij weet niet waarover hij spreekt, kan het ook niet weten want hij heeft er niet voor gestudeerd". Althans niet volgens het geijkte patroon. Hoezeer ik mij over een dergelijk onderscheid ook opwind, het blijft een "jammeren". De autodidact is een amateur en kan slechts met jaloezie kijken naar degene die is "geslaagd". Het is dié jaloezie die steekt wanneer ik bij S. thuis de talloze cursussen van haar studies psychologie zie staan. Het zijn de cursussen waar zij zich heeft doorgeworsteld, allicht met een bewonderenswaardig studieinzicht en een geoefend vermogen tot samenvatting en het distilleren van het essentiële. Ook al doe ik een poging om te laten merken dat ook ik Lacan gelezen heb, ik voel mij bij voorbaat een leek, want misschien heb ik wel iets van Lacan geleerd, ik kan niet zeggen dat ik Lacan heb geleerd. Het is een merkwaardig en vooral uiterst gemengd gevoel dat me telkens weer overvalt wanneer ik S. daar naakt voor me zie staan. Een Godin in evaskostuum! Ik heb gestudeerd voor "kunstenaar", jawel, ben een gediplomeerd artiest, dus ieder zijn meug zou je zo denken. Maar liever was ik als haar: een maatschappelijk erkende intellectueel, die met een minzaam klopje op een vuistdikke cursus op geheel legitieme wijze mag beweren dat Lacan een beetje passé is, of op z'n retour. Het zou iets heroïsch hebben, want ik zou weten welk een immense weg ik heb moeten afleggen om deze bewering te kunnen poneren. Ik zou me de slapeloze nachten van verbeten studie herinneren, het opslorpen van onmenselijke hoeveelheden informatie op een onmogelijk korte termijn,… Maar ook de triomf van het geslaagde examen, de opluchting na de mondelinge proef, het genoegen zich een legitiem "kenner" te weten. Dit alles is niet mijn deel, zal het ook nooit zijn… Uit luiheid, domheid - misschien, ik vind mezelf niet echt dom- uit schrik alleszins. Schrik om met de grenzen van mijn vermogen te worden geconfronteerd, ja, misschien wel schrik om onherroepelijk te weten dat ik maar ben wie ik ben. "Liever nog verdraag ik de angst van de twijfel dan de pijn van de zekerheid", zegt men ergens in Tjechows "Kersentuin". Wel, als die stekende jaloezie voor mij de prijs van de twijfel is, dan zal ik daarmee moeten leren leven. Want de pijn van de zekerheid zou wel eens onleefbaar kunnen blijken te zijn.

S. beklaagt en benijdt me terzelfdertijd. Ze beklaagt me omdat ze vermoed dat weinig mensen zullen begrijpen wat ik wil "zeggen", en tegelijk benijdt ze me omdat ik de tijd en de mentale ruimte heb om sowieso iets te kùnnen zeggen en wel op de manier zoals ik die zelf wil. Het bracht ons bij de vorige zitting op de aspiraties van de kunstenaar, de verwachtingen van het publiek en het aspect "begrijpen". Wanneer voelt een kunstenaar zich begrepen? En wanneer denkt het publiek een kunstwerk te begrijpen? Het zijn pertinente vragen waarop geen eenduidige antwoorden bestaan. Bovendien kan ik in deze slechts voor mezelf spreken. In elk geval gaat het om communicatie. De kunstenaar creëert iets vanuit zijn eigen, gesloten en dus ondoorgrondelijk, systeem, met de bedoeling daarmee iets ye "zeggen". De wil tot communicatie. Maar de ander is een al evenzeer gesloten systeem. Met andere woorden: de ander kan onmogelijk zelf achterhalen wat ik heb proberen te vertellen maar hij kan wel zaken van en over zichzelf herkennen in het werk en met dié elementen van dat werk een dialoog aangaan. Op dat precieze ogenblik ontstaat er een vreemde, zeg maar unieke vorm van communicatie tussen twee gesloten systemen, met het kunstwerk als go-between. De toeschouwer dialogeert met het kunstwerk, niet met de kunstenaar zèlf. De kunstenaar zoekt de dialoog, maar niet rechtstreeks met de ander, wel door middel van het kunstwerk. Tegelijk probeert hij niet slechts één ander, maar àlle anderen te beroeren, te raken met zijn "boodschap". Het kunstwerk is daarvoor zijn instrument, meerlagig en meerduidig. (De ideeën voor deze uiteenzetting zijn voor een groot deel schatplichtig aan het boek "Art as a Social System" van Niklas Luhmann, Stanford University Press, 2000, Stanford, California). S. kijkt beduusd, maar ik ga verder: Juist daarom is een kunstwerk zo complex. De "boodschap" is voor iedereen, maar niet voor iedereen gelijk. Een eenduidige boodschap voor iedereen te begrijpen is zo simpel als een verkeersbord. Van zodra je méér dan één betekenis wil brengen, wordt het beeld vanzelf gelaagd, en dus complexer. Beeld je dus in wat je krijgt als je bij wijze van spreken 1000 betekenissen wil brengen! Stel je voor dat een verkeersbord niet één maar duizend betekenisen zou hebben! Of stel je voor dat elk verkeersbord zou vervangen worden door een kunstwerk! Welk een chaos zou dàt niet teweeg brengen! (Zie het tekeningetje dat ik hiernaast bijvoeg)"Het moet een heerlijk gevoel zijn om over een dergelijke "macht" te beschikken, als kunstenaar!", kraait S. Ik neig en glimlach gevleid, maar verzwijg dat aan dit gevoel, als het al komt, veel ellende voorafgaat, angst en twijfel. Of je nu echt niet beter kunt dan dàt. Dat je wéér eens niet de pannen van het dak blaast zoals je je deze keer had voorgenomen. Dat je opnieuw niet een dijkbreuk hebt veroorzaakt… Dat je dit klotewerk maakt omdat je het niet laten kunt. Omdat je niet tot iets anders in staat bent. Omdat je gewoon niks beters weet te verzinnen…

Beste Librarian, Zelfs terwijl ik dit typ wordt mij de verlink-knop onder de neus geduwd. Ik moet zeggen dat het verschijnen van dit instrument (dat zich intussen op zowat elke pagina van de blogs heeft gewurmd als een volleerd wurm-virus) mij ook enigszins heeft verontrust. Mij leek het absoluut unieke van deze blogs te liggen in het feit dat iedereen er àlles in kwijtkon, hoe politiek correct of oncorrect ook, hoe pretentieus, saai, of gewoon triviaal ook. De ware muurkrant-democratie voorwaar! Nu opnieuw aangetast door de zogenaamd sociale controle, zeg maar de verklikkerscollaboratie... Het verbaast mij dat mijn pissende vrouw, de lul van Lion of de malse kutjes van mijn modellen sowieso nog verschijnen. Bij de minste "aantasting" maak ik mij, uiteraard niet zonder de nodige heisa, uit de voeten. Niet uit angst, maar uit schaamte...